Benim Güzel Röpteşambırım
Sıradan biri değil bana göre. Zaten yaşananlar da bunu gösteriyor. Tarihe damgasını vurmuş, yasal metresi olduğu kralı için yedi çocuk doğurmuş; zekası, hırsı, muazzam güzelliğiyle dikkat çekmiş, dönemin Fransa’sındaki en güçlü kadınlardan biri o. Hatta diyebilirim ki “Güneş Kral” olarak da anılan Fransa kralı XIV. Louis’nin muhteşem sarayındaki en ayrıcalıklı kişi…
Ah Madam Montespan, ah… Senin gibisi az gelir bu dünyaya. Meğer sen ne ‘yere bakan yürek yakan’ kadınmışsın öyle…
Ama gücü, ilişkileri, serveti ne olursa olsun o da bir insan neticede. Senin gibi, benim gibi, etten kemikten… Ve adının karıştığı, hayatını alt üst eden öyle bir skandal var ki, düşman başına…
“Zehir Davası”…
O zamana kadar yaşanmış en büyük cinayet, büyücülük ve zehirleme skandalı. Paris’in yeraltı dünyasından Versay Sarayı’nın en tepesine kadar uzanan, yüzlerce soylunun itibarını kaybettiği, onlarca kişinin idam sehpasına gittiği karanlık bir mevzu.
Ne olay ama…
Hikaye bir asilzade kadının, tek başına aile mirasına konmak için babası ve iki erkek kardeşini zehirlemesiyle başlıyor. Tabi olayın ortaya çıkmasıyla birlikte son durak belli: İdam…
Fakat konu kapanmıyor. Dönemin Paris’inde bir polis şefi var. Adı Gabriel. Oldukça dikkat çekici biri. İşine düşkün bir idealist.Hemen bir inceleme başlatıyor. Ve yaşananların göründüğü gibi olmadığını; şehirde soylulara gizlice zehir, aşk iksiri ve kürtaj hizmeti sağlayan devasa bir yeraltı şebekesi bulunduğunu tespit ediyor.
Anlayacağınız Polis şefi Gabriel bizim ülkedekilere benzemiyor. Olayın organize bir iş olduğunu şak diye anlıyor. Tüm deliller onu yeraltı dünyasında ebe, falcı ve simyacı olarak bilinen, “La Voisin” takma adında bir kadına götürüyor. Bu kişi cadıların lideri…
La Voisin ve ekibi; istemedikleri kişilerden ve özellikle eşlerden kurtulmak isteyen soylulara “miras tozu” adını verdikleri ölümcül arsenik karışımları satan, çocuk düşüren ve şeytani “kara ayinler” düzenleyen bir yer altı örgütü.
Olay öyle bir büyüyor ki Kral XIV. Louis polis şefinin de yönlendirmesiyle zehirlenmeleri araştırması için “Yakma Mahkemesi” adında özel bir engizisyon mahkemesinin kurulmasını emrediyor. Gizli ve tam yetkili…
Ve nihayet La Voisin yakalanıyor ve işkence altında tüm müşterilerini tek tek itiraf ediyor. Bilin bakalım bu isimler arasında kim var? Tabii ki kralın meşhur metresi Madame de Montespan.
Ah Montespan ah. Sen ne yaptın?
Şimdi bu noktaya yeniden döneceğim ama önce bizim şu polis şefinden biraz bahsetmem lazım. Çünkü kendisi öyle sıradan biri değil…
Bir kere adamımız Paris’in ilk polis şefi. Ve o dönem için devrim niteliğinde, oldukça sistematik ve acımasız görülen soruşturma yöntemleriyle biliniyor. “Eh ne var bunda ne olmuş yani” demeyin? Bunlar o zamanlar için yeni şeyler…
Bu işin çözümü için de oldukça titiz çalışıyor. İlkin Paris’in yeraltı dünyasına sızmak için geniş bir muhbir ağı kuruyor. Aralarına girmek için kılık değiştirme yöntemlerini kullanıyor. Özellikle falcılar, simyacılar, şifacılar ve ebelik yapan kadınları yakın takibe alıyor. Gizli ajanları vasıtasıyla bilgi topluyor. Bir itirafçı zinciri oluşturuyor ve çapraz sorgu ile olayın beyin takımına ulaşıyor. Zanlıların birbirleriyle çelişen ifadelerini yüzlerine vurarak psikolojik baskı uyguluyor. Bunlarla yetinmiyor tabi. Sistematik işkence yollarına başvuruyor. Özellikle devasa miktarda su içirerek uygulattığı işkence en bilinen yöntem. Bu yolla Versay Sarayı’ndaki soylu müşterilerin isimlerini tek tek öğreniyor.
Sıradan mahkemelerin soyluları yargılamakta yetersiz kalacağını bildiği için kralı yönlendirerek özel bir engizisyon mahkemesi kurdurtuyor. Her ne kadar bu mahkeme çok iş görse de Madam Montespan için öyle deliller gündeme geliyor ki kral sonunda çareyi hepsini yok etmekte buluyor. Halk isimlerin açıklanmasını bekliyor ama pabuç pahalı…
Saray her zaman saray sonuçta. Yasama, yürütme, yargı. Hepsini verirsen olacağı bu…
Polis Şefi Gabriel ne olursa olsun yola devam ediyor. Dediğim gibi, işinin ehli biri o. Mahkemeye kanıtlar sunmak için en iyi eczacı ve kimyagerlerden yararlanıyor, adli tıp çalışmaları yaptırıyor. Yürüttüğü soruşturma o kadar başarılı oluyor ki, bu olaydan sonra Fransa’da modern eczacılık kanunu çıkıyor. Kraliyet fermanıyla zehirli maddelerin satışı devlet kontrolüne alınıyor ve eczacılara kayıt defteri tutma zorunluluğu getiriliyor.
Bu arada söylemek gerekiyor ki adamımız yalnızca güvenlik, yargı gibi konularda becerikli değil. Adını Fransa tarihine yazdıracak başkaca işlere de imza atıyor. Mesela Paris için, Fransa için devrim sayılabilecek bir projeyi, Büyük Aydınlanma Projesini hayata geçiriyor.
Çamur içinde, daracık yolları olan ve güneş battıktan sonra zifiri karanlığa gömülen; güvensiz bir şehir olarak bilinmesinden dolayı da “Karanlığın Krallığı” olarak anılan Paris’i suçtan arındırmak için bir sokak aydınlatma sistemi kuruyor. Tüm ana cadde ve sokaklara, düzenli aralıklarla mumla çalışan cam fenerler yerleştirilmesini zorunlu kılıyor. Hatta bunun için halktan ve dükkân sahiplerinden “fener vergisi” bile topluyor.
Nasıl bir yetki ve güce sahip olduğunu anlayın işte…
Böylelikle Fransa tarihinin en radikal ve vizyoner şehircilik hamlelerinden biri hayata geçmiş oluyor. Paris, Avrupa’da sokakları sistematik olarak aydınlatılan ilk metropol oluyor.
Bugün Paris için hala kullanılan dünyaca ünlü “Işık Şehri” (La Ville Lumière) unvanı varsa eğer, bu unvan romantik bir metafordan değil, onun suçla mücadele için kurduğu bu fener sisteminden geliyor.
Ve sarayın arkasında dimdik durduğu bu polis şefimiz olayın üstüne öyle bir gidiyor ki karanlık ilişkiler bir bir dökülüyor.
İfadelere bakıldığında Madam Montespan’ın kralı elinde tutabilmek ve genç rakiplerini saf dışı bırakabilmek için La Voisin’den aşk iksirleri aldığı, kralın yemeğine büyü tozları kattığı ve hatta şeytani ayinlere katıldığı ortaya çıkıyor.
Yani Madam, bir elin yağda bir elin balda, sarayda muazzam bir kayırmacılık ağı kurmuşsun zaten; ailenden herkesi, yakın adamlarını en stratejik görevlere getirtmişsin. Neden bu işlerle uğraşırsın?
Herkes Madam Montespan’ın sonunun geldiğini düşünürken gelişmeler hiç de öyle ilerlemiyor. Tabii ki Montespan’ın adının büyücülük ve zehirle anılması kralın canını çok sıkıyor. Çevresi kendisinin çok öfkeli olduğunu devamlı olarak konuşuyor.
Kral çok bozuluyor, çok… Ama neticede tüm bu yaşananlar monarşinin mutlak imajına ölümcül bir darbe. İşin içinden bir şekilde çıkmak zorunda. Bir süre halkın gözünde temiz kral imajını korumak için çürük elma propagandası yapıyor. Sonuçta saray ve kendisi temiz, içeride çürükler var. Bunun çok tutmadığını görünce “hain” stratejisine geçiyor. Öyle ya içeride ve dışarıda krallığı çökertmek isteyen hainler var.
Bakıyor ki ne yapsa olmuyor, uzun uzun düşünüp taşındıktan sonra çareyi mahkemeyi kapatmakta buluyor. Eh soruşturma gelmiş sarayın içine kadar dayanmış. Ne yapsın? Hatta bununla da yetinmiyor. Tüm duruşma tutanaklarını ve itirafları da mühürleyip yaktırıyor.
Saray onun sarayı aga, idare de yargı da onda…
Soruşturma boyunca 400’den fazla şüpheli inceleniyor. Şebeke lideri La Voisin de dahil olmak üzere 36 kişi kazığa bağlanarak yakılıp, idam ediliyor. Birçok üst düzey aristokrat ise sürgüne gönderiliyor. Madam Montespan uğruna neler oluyor neler…
Ama nedense ona hiçbir şey olmuyor. Resmi bir ceza almıyor, yargılanmıyor. Kaybede kaybede yalnızca kralın gözündeki güvenini ve sevgisini kaybediyor. WhatsApp gruptan atılmak gibi bir şey işte.
Neyse sonuçta kelleyi vermekten iyi… Saraydaki gücü tamamen bitiyor. Ve her zaman olduğu gibi hayat sarayın kurallarına göre devam ediyor. Gelen gideni aratır derler, Montespan’ın yerine kendisinden çok daha dindar, sofu biri, Madam Maintenon geliyor.
“Zehir Davası” olarak anılan bu konu öyle sıradan bir konu değil. Versay Sarayı’nın o şaşaalı, altın yaldızlı duvarlarının arkasında nasıl bir güç savaşının, çürüme ve karanlığın döndüğünü gösteren tarihi bir dönüm noktası olarak kayıtlara geçiyor.
Şimdi diyeceksiniz “arkadaş mevzuyu anladık da röpteşambır nereden çıktı? Okuduk okuduk bir bağlantı kuramadık.”
Ona da bir değineyim…
Sabah giysi çekmecesini kurcalarken altlarda kalmış sanırım, yıllar evvel aldığım röpteşambırım geldi elime. “Vay anasını” dedim. Hala sapasağlam. Sonra “ne zamanlarmış, demek iyi kazanabiliyormuşum o yıllarda” diye bir iç geçirdim. Neyse dayanamadım, üstüme bir deneyeyim dedim. Maşallah hala boy, pos, kilo yerinde olacak cuk diye oturdu. Çok havalı hissettim, çok. Bir Mozart, bir Voltaire havasında… Onların giydiği gibi kumaşı ipekten değil tabi, ama ne yalan diyeyim onlardan biriymiş gibi hissettim işte… Bir de elimde puro veya bir kadeh olsa sahne tamamlanacaktı sanki…
Aklıma o an Madam Montespan geldi. Sonra da bu yazdıklarım. Dedim ya kadın tam bir tarih ikonu.
Fransa’da röpteşambırın popülerleşerek saray elitlerinin diline pelesenk olmasına, hatta günümüze kadar moda olarak gelmesine sebep olan kişi, işte bizim Madam Montespan.
Kadın malum kralın yasal metresi. Eh boşuna da metres değil sonuçta. Hamile de kalacak. Lakin ortada bir de kraliçe var. Böyle bir durumda ne yapsın? Hamileliğin saraydaki dedikodulardan, düşmanlardan ve özellikle kralın resmi eşinden bir şekilde gizlenmesi gerekiyor.
Dönemin modasında kadınlar, vücudu aşırı derecede sıkan, beli incecik gösteren sert korseler ve kabarık elbiseler giymek zorunda. Hamile biri bunu giyemez. Ayrıca giymemesi hamileliğin hemen anlaşılması demek. İki ucu şeyli değnek…
Madam Montespan bu. Çözümü buluyor. Terzilerini çağırıyor ve vücut hatlarını tamamen gizleyen, omuzlardan aşağıya bol ve dökümlü inen, bel hattı olmayan yeni bir kıyafet sipariş ediyor. Adını da kendi koyuyor: “L’innocente”. Yani suçsuz, masum. Geniş, bol oda elbisesi… Yaşanan bu durum zamanla saray terzilerinin kıyafeti “robe de chambre” (oda elbisesi) olarak standartlaştırmasını sağlıyor.
Ya işte böyle. Kendini giysisiyle gizleyip masum olarak sunan Madam Montespan doğrusu iyi bir çözüm bulmuş. Tabi o vakitler henüz güneş gözlüğü icat edilmiş değil…